1. Nieporozumienia polsko-litewskie.
Mimo, że Warszawa w czasach Zygmunta Augusta nie należała już do autonomicznego księstwa, z inicjatywy marszałka wielkiego koronnego i wojewody lubelskiego, Jana Firleja, na miejsce unii wybrano Lublin. Obrady na lubelskim zamku trwały od 10 stycznia 1569 r. – równolegle obu sejmów – polskiego i litewskiego. Międzyczasie był burzliwy epizod opuszczenia w dniu 1 marca delegacji litewskiej, inkorporacja przez Polskę Podlasia (5 marca), Wołynia (26 maja), a następnie Ukrainy (6 VI). Wcielenie Wołynia i Ukrainy odbyło się za zgodą ruskich książąt, magnatów i bojarów – bez użycia polskich wojsk.
2. Powrót Litwinów do Lublina.
W tej sytuacji posłowie i senatorowie z Litwy, zagrożeni ze wschodu przez silną Moskwę Iwana Groźnego, powrócili do Lublina, a dalsze rozmowy podjęto 7 czerwca.
3. Zaprzysiężenie unii – powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Unia była zatwierdzana kilkoma etapami: 28 VI – uchwalenie unii, 1 VII – jej zaprzysiężenie, a 4 VII – wydanie dokumentu przez króla. Mszę dziękczynną po zawarciu unii odprawiono w kościele św. Stanisława na Starym Mieście. Powstała więc unikalna w Europie federacja: Rzeczpospolita Obojga Narodów, składająca się z dwóch części: Korony – w skład której wchodziły ziemie ówczesnego Królestwa Polskiego i większość obecnej Ukrainy, oraz Litwy, w skład której wchodziły ziemie obecnej Litwy i Białorusi. Inflanty, czyli teren obecnej Łotwy oraz południowa Estonia, były zarządzane przez oba państwa federacji.
Ciekawostką jest fakt, że ówczesna granica między Polską a Litwą, stała się obecną granicą dwóch innych państw: Ukrainy i Białorusi.
4. Proporzec, albo hołd pruski.
Unia Lubelska nie zakończyła pobytu króla na lubelskim zamku. 3 tygodnie po jej uchwaleniu, 19 lipca król odebrał w Lublinie hołd od księcia Prus Albrechta Fryderyka Hohenzollerna. Wydarzenie to uczcił poseł na sejm lubelski, poeta Jan Kochanowski w poemacie: „Proporzec, albo hołd pruski”.
Zygmunt August, zachłyśnięty potęgą Rzeczypospolitej, powielał kardynalny błąd swojego ojca, sztucznie podtrzymując istnienie lennego księstwa pruskiego. Nie minie 90 lat, kiedy wnuk jego siostry obdarzy księstwo pruskie niepodległością – w nagrodę za zdradę w czasie potopu szwedzkiego. Na skutek tego Polsce wyrósł niebezpieczny sąsiad, który 203 lata po tym hołdzie był inicjatorem pierwszego rozbioru Polski, a dalsze 23 lata później – zupełnej likwidacji państwa polskiego.
5. Tradycja Unii Lubelskiej i jej znaczenie.
1. Ważne wydarzenie w historii Polski – Unia Lubelska, zostało upamiętnione w postaci pomnika. Na miejscu starego, zniszczonego i rozebranego pomnika, stanął nowy obelisk.
2. Jan Matejko namalował obraz „Unia Lubelska” jako jedno z kilkunastu wielkich dzieł, ilustrujących najważniejsze wydarzenia z historii Polski.
3. Po prawie czterystu pięćdziesięciu latach, Unia Lubelska miała decydujący wpływ na wpisanie Lublina na listę Dziedzictwa Europejskiego.
4. W historii Europy Lublin pozostał na zawsze symbolem wielonarodowej, potężnej Rzeczypospolitej.
5. Rolę Lublina w przedrozbiorowej Polsce ma eksponować lubelskie Muzeum Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Blog Wojciecha Górskiego 